Σπίτια μικρά και χαμηλά σαν την ψυχή μας

Ένα σπιτάκι μικρό και χαμηλό σαν την ψυχή μου
εκεί στην άκρη του βουνού έχω ζηλέψει.

Πέτρινο. Σιγά σιγά να τόχω χτίσει 

με τα χέρια μου.

Και μια μαντρούλα γύρω 

φράχτη στις πλάνες.

Ελιά, μουριά και πέντε κότες.

Ένα σπιτάκι μικρό και χαμηλό σαν την ψυχή μου

εκεί στην άκρη του βουνού έχω ζηλέψει...

Σημείωμα στον εαυτό μου

 

Πριν φύγω απ΄αυτήν τη ζωή

μην ξεχάσω να γράψω

την ιστορία εκείνου

που δε συναντήθηκε 

ποτέ με τους ανθρώπους.

Ξόδεψε μία ζωή

για να μάθει να γράφει

και όταν το κατάφερε

εκείνοι είχαν ξεχάσει

να διαβάζουν...

6/3/2026, ώρα:6.27΄ 

Μίνα

Φλόγα το σώμα σου, φάρος στον δρόμο μου

με ανυψώνεις

ανέμελα φυσάς κατ' ιερό στον ώμο μου

και με πληγώνεις

που δε γεννήθηκα Θεός να σε σηκώσω

σε άλλους τόπους

φωτεινούς, για να σε σώσω

απ' τους ανθρώπους...

Περίλαος... γλύπτης!

Την τέχνη όλη έβαλε 

ο γλύπτης ο Περίλαος

για να κερδίσει την ευμένεια

(και βέβαια το χρυσάφι)

του τυραννίσκου Φάλαρη...

Τον ταύρο, τον μεταλλικό

εμπρός του με καμάρι παρουσίασε

και του εξήγησε, τι θάνατο οικτρό

θα είχαν οι εχθροί του 

εάν τους κλείδωνε στην κούφια του κοιλιά

και άναβε από κάτω μια φωτιά...

Όμως λογάριαζε χωρίς τον βασιλιά...

Στην αποτρόπαια μηχανή... για δοκιμή

πρώτα εκείνον έψησε ο τύραννος!

..................

(Άραγε, τέτοιος ν' αρμόζει θάνατος

σε... καλλιτέχνες

που αντί το ωραίο να ποιούν

το δίκαιο να γυρεύουν 

τερατουργήματα γεννούν 

κι υπηρετούν τυράννους;)

18 Νοεμβρίου 2022

Αντίποινος ο Θηβαίος

 

-... ταφῆναι δὲ ἐντὸς τοῦ ἱεροῦ 

θυγατέρας Ἀντιποίνου λέγουσιν 

Ἀνδρόκλειάν τε καὶ Ἀλκίδα... -

                                               Παυσανίας

Ναυάγιο της ζωής

κατάντησε ο Αντίποινος

(ο πάλαι ποτέ επιφανής

άρχοντας Θηβαίος)

Γιατί αποδείχθηκε δειλός

σαν έφτασε στη Θήβα ο χρησμός...

"Ένας επιφανής ν' αυτοχειριασθεί

για νάχει με τους Ορχομένιους

αίσια έκβαση η μάχη!"...

Δε δέχτηκε επ' ουδενί 

να χάσει τη γλυκιά του τη ζωή

για να νικήσουν τους εχθρούς

οι συμπολίτες του Θηβαίοι...

Μα το χειρότερο, είδε τις κόρες του

να κόβουν τον λαιμό τους στον βωμό 

ώστε να σώσουν την τιμή 

της ξακουστής γενιάς τους...

................................................

Έκτοτε, τον πήρε ο κατήφορος...

ράκος, γυρίζει τις νύχτες στα στενά

ακόμη κι απ' τους σκύλους

της Θήβας μισημένος

..................................................

(και όλα αυτά...

από τον σαδισμό ενός παπά

από τον άρρωστο χρησμό 

μιας μαστουρωμένης)

16 Φεβρουαρίου 2022

Ο φονιάς

Aίφνης σηκώθηκε και πλησίασε την ποίηση 

που έπαιζε αμέριμνη στην αυλή (σαν κορίτσι)...

Λοιπόν, την πυροβόλησε εν ψυχρώ στο κεφάλι!

Έπειτα τράβηξε για την αγορά, να πιεί τσίπουρα

μέχρι να έρθουν τα περιπολικά να τον πάρουν...

Όμως δεν ήρθε κανείς

δεν αναφέρθη στις αρχές η απώλειά της

μάλλον την απουσία της δεν ένιωσαν

καν αυτοί που καμώνονται τους δικούς

(κάτι πολυλογάδες σαλονιών και τοιούτοι)

έτσι επέστρεψε παραπατώντας στο σπίτι

γλιστρώντας λίγο πάνω στο αίμα της.

Έπειτα στάθηκε στο παράθυρο όλη νύχτα

κοιτώντας τα γυμνά κλαριά της φλαμουριάς 

στο αποτρόπαιο φως της σελήνης...

Τα χαράματα, τον κυρίευσε η ερημιά

εκείνη  η μοναξιά του δολοφόνου

δεν ήθελε κανέναν να δει

έπινε και κάπνιζε μέρες...

Μέχρι εκείνο το πρωί

που την είδε ολοζώντανη

να παίζει πάλι στην αυλή. 

Τότε πλύθηκε, ξυρίστηκε, ντύθηκε

και βγήκε στους δρόμους σφυρίζοντας

(χωρίς να ξέρει, αν η ξαφνική ευθυμία του

ήταν επειδή ξέφυγε επιτέλους απ' αυτό το κακό

ή επειδή σύντομα, θα είχε πάλι τη χαρά

να την ξανασκοτώσει...)

-τα σκοτεινά ποιήματα-

10.12.2020

πίνακας: Ρενουάρ, το κορίτσι με το ποτιστήρι, 1876

Καταφιλήσω...

Ήταν ωραίο το δειλινό...
Η Κασσιανή μες στο κελί, σε έξαρση ποιητική
μίαν ωδή εδούλευε. Μα όταν έγραψε...
''καταφιλήσω τους αχράντους σου πόδας, αποσμήξω 
τούτους δε πάλιν τοις της κεφαλής μου βοστρύχοις''
έπεσε σε συλλογή... -''Καταφιλήσω'';
Πώς από μέσα της ξεπήδησε η λέξη αυτή;
Φανέρωνε ταπεινοσύνη, συντριβή
ή ήταν έντεχνα κρυμμένη, ερωτική;
Καλύτερο δε θάταν  το ''ασπασθώ;''
''ασπασθώ τους αχράντους σου πόδας!''
Πιο σεπτό! Πιο ιερό! Αλλά... ''καταφιλήσω'';;;;

Τον κάλαμο επήρε η Κασσιανή
να διορθώσει την παρεκτροπή.
Μα δεν επρόλαβε...
άλογα μπήκαν στην αυλή
και μια φωνή... -Ο αυτοκράτορας!

...................................

Αργότερα, σα βγήκε απ' την κρυψώνα της
λίαν τρεμάμενη, σκύβει στην περγαμηνή...
''ων εν τω παραδείσω Εύα το δειλινόν
κρότον τοις ωσίν ηχηθείσα, τω φόβω εκρύβη''
είχε προσθέσει ο Θεόφιλος
κάτω απ' τη δική της την ωδή...
-Μα πώς μπορεί μέσα στον ύμνο της
τόσο αδιάντροπα, αυτός να βλασφημεί;
Ποιαν Εύα; Την αφεντιά της εννοεί, που προ ολίγου
τα βήματά του ακούοντας, έτρεξε να κρυφτεί!
Πολύ οργίσθη η Κασσιανή
και πήρε να κάψει την ωδή...

Μα ήταν ωραίο το δειλινό!
Και στο κελί της έμπαινε, μια ευωδιά γαζίας...
(απ' την κρυψώνα της... άκουγε την ανάσα του
την προσμονή του ένιωθε, πούθελε να τη δει
κάποια στιγμή ακούστηκαν ακόμη και...λυγμοί)

-Θα τους κρατούσε! Δεν ήταν οι στίχοι του κακοί
την έθελγε κι η σκέψη, κάτι να είχανε μαζί
έναν δικό τους ύμνο, πνευματικό παιδί!
Λοιπόν, θα τους κρατούσε!...
(από τη χαραμάδα, μόνο τα πόδια του  έβλεπε
πόδια λευκά... τα δάχτυλα, οι αστράγαλοι
καμάρες και κατατομή αρμονικά...
μόνο τα πόδια του έβλεπε τα πόδια τ' ακριβά
που τόσο ωραία έντυναν, σανδάλια περσικά)

......................................

-Όσο για το ''καταφιλήσω'' είναι πιο δοτικό
ψυχρό και σύντομο εκείνο το ''ασπασθώ''

(άσε που αντικρούεται και με το... "αποσμήξω")

Καταφιλήσω, τους αχράντους σου πόδας...
Πάει καλύτερα, θα το άφηνε...


Μετάφραση στα αγγλικά από το ΑΙ:

I Shall Cover with Kisses (Katafiliso)
The sunset was beautiful...
Kassiani in her cell, in a poetic trance,
was working on an ode. But when she wrote...
“I shall cover with kisses Your immaculate feet, and wipe them
once more with the tresses of my head”
she fell into deep thought... —“I shall cover with kisses”?
How did this word spring from within her?
Did it reveal humility, contrition,
or was it artfully hidden, erotic?
Would it not be better to use “I shall embrace”?
“I shall embrace Your immaculate feet!”
More solemn! More sacred! But “I shall cover with kisses”????
Kassiani took up her quill
to correct this transgression.
But she did not have time...
horses entered the courtyard
and a voice... —The Emperor!
...................................
Later, as she emerged from her hiding place,
trembling greatly, she leaned over the parchment...
“Eve in Paradise, hearing the sound in her ears at dusk,
hid herself in fear”
Theophilos had added these lines
beneath her own ode...

But the sunset was beautiful!
And into her cell drifted the scent of acacia...
(from her hiding place... she could hear his breath,
she felt his longing, his desire to see her,
at one point, even... sobs were heard)
—She would keep them! His verses were not bad,
she was even enticed by the thought of having something together,
a hymn of their own, a spiritual child!
So, she would keep them!...
(through the crack, she could only see his feet,
white feet... the toes, the ankles,
arches and contours in harmony...
she could only see his precious feet,
so beautifully clad in Persian sandals)

......................................

—As for “I shall cover with kisses,” it is more giving,
cold and brief is that “I shall embrace”
(besides, it clashes with... “and wipe them”)
I shall cover with kisses Your immaculate feet...
It flows better, she would let it be...

4.7.2020

Το δάσος από ποιήματα

Περπατώντας σ' αυτό το δάσος, θα δεις ποιήματα
επιβλητικά, στιβαρά που από μακριά ξεχωρίζουν σαν γίγαντες
οι άνθρωποι τα κοιτάζουν με δέος και θαυμασμό
τα μελετούν, τα ζωγραφίζουν, περνούν μέρες και χρόνια στον ίσκιο τους...

Θα δεις ποιήματα καταδεχτικά -στο ύψος ακριβώς του ανθρώπου-
όμορφα και πολύχρωμα που τραβούν αμέσως την προσοχή
οι άνθρωποι τρέχουν κοντά, τσιμπολογούν τους καρπούς
τα αγκαλιάζουν, φωτογραφίζονται δίπλα τους
όπως φωτογραφίζεται κανείς
στην κερασιά του σπιτιού του

Και ποιήματα γήινα θα δεις, χαμηλά... ξέρουν καλά τι είναι
δεν έχουν αυταπάτες μα συνεχίζουν να επιβιώνουν θροϊζοντας
σα μικροί, ταπεινοί θάμνοι... οι άνθρωποι όμως τα αγαπούν

σκύβουν, τραβούν έναν στίχο και τον μυρίζουν

όπως μυρίζει κανείς ένα κλαδάκι από δυόσμο ή θυμάρι

έπειτα τον βάζουν στο αυτί ή κάτω από το μαξιλάρι
να προσελκύσουν τις μέλισσες...

Θα δεις ποιήματα αγέννητα ακόμη, να περιφέρονται σαν αερικά
νεράιδες που χορεύουν στις πηγές και τις βρύσες
μαγνητίζουν σαν οπτασίες μα σε κρατούν σε απόσταση
σε αφήνουν από μακριά να τα δεις, στα καλάμια κρυμμένος
δεν μπορείς να κλέψεις τα μυστικά τους, είναι αέρας
ποτέ δεν ξέρεις αν λένε ψέματα ή αλήθεια
και μόλις κάνεις να πλησιάσεις εξαφανίζονται
σα να μην ήταν ποτέ -όπως συμβαίνει πάντα
με τις υποψίες-

Ποιήματα υπόγεια θα δεις, σα μανιτάρια

κάτω από νωπές πευκοβελόνες... 

στη μούχλα σάπιων φύλλων, πλέκονται λέξεις μαγικές

σπάνιες τρούφες ακριβές, μυστήριο κι αρώματα γεμάτες

για πνεύματα απαιτητικά, εκλεπτυσμένα...

Αναρριχώμενα ποιήματα, στριφογυριστά 
δεν έχουν ρίζες, απ' τους χυμούς των άλλων τρέφονται
καθώς επάνω σκαρφαλώνουν -μα είναι ακίνδυνα
χωρίς πολλά να απαιτούν, παρά μονάχα λίγη θαλπωρή
και λίγη δόξα δανεική-

Ποιήματα ασπροκίτρινα, εωθινά, αδέξια
χαρά γεμάτα και δροσιά, σαν μαργαρίτες
όλα μαζί στο ξέφωτο
το ένα να παίρνει από το άλλο κουράγιο
θέλουν να ζήσουν παντοτινά, μα λίγη τελικά η ζωή τους
έχουν προλάβει όμως να τη δοξάσουν υπέροχα
όπως τόσο ωραία δοξάζουν 

τη μοναδική τους ημέρα οι πεταλούδες...

Τόση ομορφιά και Νέμεση
μα οίκτος καθόλου σ' αυτό το δάσος
(τις νύχτες βγαίνουν παγανιά
εμπρηστές και ξυλοκόποι...)

Επί... σκηνής δίεση

''...Τι συμφορά, ενώ είσαι καμωμένος
για τα ωραία και μεγάλα έργα
η άδικη αυτή σου τύχη πάντα
ενθάρρυνσι κ' επιτυχία να σε αρνείται...''

Καβάφης-Σατραπεία


Επί σκηνής ο ηθοποιός,

κάποιου πλουσίου ανάπηρου

τον υπηρέτη παίζει 

(σχεδόν κομπάρσου ρόλος)

Πώς όμως ξέπεσε, σε τέτοιον ρόλο άχαρο

αυτός που ήταν ο εκλεκτός, το έργο το Σκωτσέζικο
τον Ληρ ή τραγωδίες άφθαρτες, έξοχα να παίζει;

Τον τρώει τόσο το σαράκι, που ώρες τούρχεται
να κάνει κάτι απίστευτο -όσο κι απεγνωσμένο-
απ' τη σκηνή, την ώρα της παράστασης

να αποδράσει, ηρωικά και κάθετα

σα λεπτομέρεια μιας ζωγραφιάς που ξάφνου
απ' τον καμβά ουρλιάζοντας, στην αίθουσα πηδάει

(άναυδους αφήνοντας, κοινό και σκηνοθέτες!)

Μα δεν το κάνει...

πού να ψάχνει τώρα για δουλειά

πώς να χαλάσει ξαφνικά το όνομά του...
Έπειτα, ίσως δεν ήταν εξ' αρχής μια νότα

εκλεκτή, παρά μια δίεση...
(πολύτιμη όμως, που έτσι κι έλειπε

η αρμονία του έργου η μαγική
αμέσως θα χαλούσε)

το άλλοθι

Κι αν είμαι διστακτικός στις μεγάλες ιδέες

είναι γιατί στη φωλιά μου τριγύρω
ζέχνουν απομεινάρια πρόσφατων φόνων
(και δε βλέπω κανέναν προφανή λόγο
να μου εμπιστευτεί κανείς έναν παράδεισο)

Είναι που έρχεστε και σεις κάθε νυχτιά

καρτέρι να στήσετε
σε ανθρώπους και πλάσματα...

Προτού για τα καλά ξημερώσει
κρατώντας στους ώμους λαγούς
ανθρώπινα κομμένα κεφάλια
επιστρέφετε χαρούμενοι
από την ήττα τόσων πλασμάτων
πέφτετε θριαμβευτές στα κρεβάτια σας
χωρίς τίποτα να θυμάστε το πρωί
(κι ας βρίσκετε μέσα στις τσέπες σας
δάχτυλα κομμένα με αστραφτερά δαχτυλίδια
επιδόματα που δε σας ανήκουν
και στα ψυγεία σας μέσα
κεφάλια, γδαρμένες νυφίτσες
σακκούλες με διαμελισμένα έμβρυα...)

Λοιπόν, με λήθη πλένεστε
στους νεροχύτες το πρωί
ενδύεστε ξανά με υποκρισία
και πάτε να χτίσετε το άλλοθι
να διδάξετε ηθική
και καλοσύνη να διδάξετε
αφρίζοντας κατά του ρατσισμού

υπέρ δικαιωμάτων...
(μπορεί να γράφετε και ποίηση
ηχηροί ανθρωπιστές
οχληροί  δικαιοφόροι!)

2014

Βροχή...

Βροχή ατέρμονη
που μαστιγώνει την αυλή
μια αστραπή

τρίζουν τα τζάμια στη βροντή
κι απ' τη πυγμή του κεραυνού
ένα παιδί

στην αγκαλιά της μάνας
τρέχει τρομαγμένο
να κρυφτεί...

Ηράκλειτος

Άλλος ένας χρόνος
χωρίς το κάτι θαυμαστό
-έκρηξη λαού, μια τρομερή ανακάλυψη
ή έστω μια απρόβλεπτη έκλειψη του ήλιου-
δραστική -όποια και νάναι- αλλαγή
που θάβγαζε απ' τη ροή του το ποτάμι
(μια τέτοιου είδους εκτροπή
θα ήταν κάτι μαγικό
γιατί απ' τη ρουτίνα
θα μας είχε βγάλει)

Από την άλλη όμως
δεν πέρασε για μένα έτσι o καιρός
αφού κατάφερα να γράψω ένα ποίημα
δεν είναι έπος, δεν είναι καν ωδή
-στη βαριά σκιά οπωσδήποτε
του ''Άξιον Εστί''-
μισής σελίδας ποίημα που όμως προσπαθεί
φτωχό κερί, φιλότιμα να καίει
φωτίζοντας μια μεταμόρφωση αργή
τέτοια που λέω...

Γύρω μάλλον, δεν έγιναν πολλά
μα χαμένος ο χρόνος μου δεν πάει
ένα ποίημα που έγραψα κρυφά
μέσα μου είναι και πονάει
κι αφού αθόρυβα μεταμορφώνομαι εγώ
έτσι κι ο κόσμος μυστικά μπορεί ν' αλλάζει
δεν είναι ίδιο στο ποτάμι το νερό
κι ας ίδιο όταν κυλά, μπορεί να μοιάζει...


2011

Διακοσμητικός

Είναι βέβαια κι αυτοί
που θέλουνε τον ποιητή
ένα παιδί απόμακρο, χλωμό
παράταιρο...

με τα πανέρια και τ’ ανθάκια του
εύθραυστη μορφή στην άκρη
κυκλωμένον τον θέλουν
από αυταπάτες...

Ναι, είναι κι αυτοί που θέλουνε τον ποιητή
μιαν άσπιλην εικόνα
απ' το κακό του κόσμου
να ξεκουράζουνε καμιά φορά
τα μάτια τους...


2011

Ο φόβος του μαιτρ

-Φρύδια θυσανωτά και βλέμμα μαύρο
μορφή σκαμμένη απ’ τον καιρό κι από τη σκέψη
κορμί γυρτό, δοσμένο στα χαρτιά και το λυχνάρι
βαρύ το στήθος στη νυχτιά, παιάνες
τραγούδια ανατολίτικα, φωτιά και γύφτοι
σμίλη η πένα, δωδεκάλογους λαξεύει...-

 Ο Παλαμάς στο εργαστήρι του σφυρηλατεί
σε μάρμαρο Πεντελικό, τη νέα Ελλάδα!
Τέχνη στιλπνή, λεπτομερής, δίχως ψεγάδι
στο θρόνο τον ανέβασε –δικαίως- του Παρνασσού
(νάνοι εμπρός του οι Δροσίνηδες
δε τον αμφισβητούν, ούτε τόνε τρομάζουν)

Μα τελευταία
κάτι γραπτά λειψά από την Αλεξάνδρεια
που φτάνουνε ανάρια στην Αθήνα
(Έλληνος ποιητού και καθώς λένε αμφιβόλου ηθικής)
σφόδρα τον μαιτρ, έχουν ανησυχήσει…

-Πώς γίνεται σε ύφος ακατάδεχτο
απλό και καταφρονημένο
μια άλλη ποίηση
πρωτόφαντη και απειλητική
τόσο μεγαλόπρεπα να πνέει;

-Πώς ένας άγνωστος (και αμφιβόλου ηθικής)
με σιγουριά και χαλαρότητα, κρυμμένη ειρωνεία
την τέχνη την Παλαμική, τολμά ν΄αμφισβητήσει;


2010

Ο εργώδης ποιητής

-Μήπως έχουμε
περισσότερα τραγούδια
απ' όσα μπορούμε ν' αντέξουμε;-


Ο εργώδης ποιητής, την εικοστή του συλλογή
''από δυσμάς'' πυρετωδώς εδούλευε
ξάφνου σταμάτησε, μια φράση εμπρός του
αφήνοντας μισή. Θάλεγες, πως έτσι ωραία
αγωνιζόταν νάβρει, του στίχου μια μετατροπή
Μα όχι! Ιδέα απ΄το μυαλό του πέρασε
άκρως μοιραία και βασανιστική...

''Τι άλλαξε στον κόσμο, μετά από τόσες
συλλογές, μετά από τόση ποίηση;
Ουδέν! Μονάχα εκείνος μπόρεσε
στους κύκλους τους στενούς
στους κύκλους τους αμφίβολους
 -πολλάκις έρποντας- να αναρριχηθεί.
Ας είναι. Να... σώσει κανείς τον εαυτό του
μέσα σ’ αυτόν τον χαλασμό, δεν είναι δα κακό
ας κάνει ο καθείς ό, τι μπορεί, για τη δική του τη ζωή''

Αυτό εσκέφθη.
Και ήσυχος επέστρεψε στη... θαυμαστή
μα μισοτελειωμένη, εικοστή του συλλογή...




Ιανουάριος 2010

Έφηβη

Πόσο τέλεια επουλώθηκαν οι πληγές
απ’ τα κομμένα φτερά σου
σχηματίζοντας δύο ανάλα
φρους ανθρώπινους ώμους

η φωνή σου μαχαίρι
κόβει στα δύο τη γη
τις φέτες αφήνοντας να στριφογυρίζουν 

στο τραπέζι του χάους
που γέμισε αστραφτερά κουκούτσια

Θα σου πήγαινε το όνομα ΄΄Νοσταλγία΄΄
δε με γελάς
κουβαλάς μαζί σου αιώνες
κι ας φαίνεσαι δεκάξι

Φτάνει στο δάχτυλό σου απ’ αγκάθι
κι η πιο μικρή πληγή, φτάνει
να λευτερώσει νύχτες καλοκαιριού
κουβεντολόγια στις αυλές
βερίκοκα, σταφύλια
κι ένα βατράχι που βαρύ πηδά
προς τη δροσιά της βρύσης

γιατί αναγκαίο δεν είναι να θυμάσαι
και τυλιγμένη στη λήθη
νοσταλγία σκορπίζεις...



1999
Από την συλλογή "Ωραιοδίνη"

Μινώταυρος

Ο Θησέας στον σκοτεινό λαβύρινθο
βρήκε τον Μινώταυρο μα δε τον σκότωσε
αντίθετα, ο γιος του Αιγαία έπεσε απ΄ το τέρας
που ακολουθώντας το κουβάρι
έξω στο κόσμο βγήκε με του Θησέα τη μορφή...

Από τότε, στον άδειο θρόνο κάθεται ο Μινώταυρος 

κι όψεις αλλάζοντας, τη δόλια Αθήνα κυβερνά...
Τη μέρα -φορώντας το στέμμα και τα μπιχλιμπίδια του-
για έργα, νόμους, για πρόοδο μιλά
και το καλό των πολιτών...
Μα σαν η νύχτα πέσει, τον πνίγει η μάσκα
παλιές συνήθειες τον τραβούν...

Την πρωινή αμφίεση με ανακούφιση πετά

(ως δικαιούχος νόμιμος
τις μίζες του ηδονικά μετρά)

κι αίμα μυρίζει πάλι νέων

που ανύποπτοι κοιμούνται στα στενά...

(1997)